Arıza Kanban Yaklaşımı: Enerji Tesislerinde Bakım İş Akışının SLA Tabanlı Standardizasyonu

Giriş: Saha Operasyonlarında Kontrol Edilemeyen İş Yükü

Enerji tesislerinde arızalar kaçınılmazdır; ancak arızaların nasıl yönetildiği çoğu zaman sistematik değildir. Birçok sahada iş emirleri farklı kanallardan iletilir: SCADA alarmı, operatör bildirimi, telefon çağrısı veya e-posta. Bu durum, bakım iş akışının görünürlüğünü azaltır ve önceliklendirme sürecini belirsiz hâle getirir.

Reaktif müdahale yaklaşımında ekipler, genellikle en yüksek sesle bildirilen veya en görünür problemi önce çözmeye yönelir. Ancak bu model, kritik ekipman arızalarının gecikmesine, SLA ihlallerine ve saha kapasitesinin dengesiz kullanımına yol açabilir. Özellikle kritik altyapı sistemlerinde bu durum yalnızca operasyonel değil, finansal risk de yaratır.

Literatürde bakım süreçlerinin yalnızca teknik kararlarla değil, iş akışı politikaları ile birlikte tasarlanması gerektiği vurgulanmaktadır [1]. Aynı şekilde, SLA kısıtlarını dikkate alan planlama yaklaşımlarının daha düşük ihlal oranı ve daha dengeli kaynak kullanımı sağladığı gösterilmiştir [2].

Bu bağlamda Arıza Kanban yaklaşımı, saha bakım iş akışını görselleştirerek, önceliklendirme kriterlerini standartlaştırarak ve müdahale süresini ölçülebilir hâle getirerek operasyonel disiplini artırmayı amaçlamaktadır.

 

TL;DR

• Arıza Kanban yaklaşımı, saha bakım iş akışını görselleştirerek standardizasyon sağlar.
• Kanban sistemleri bakım politikaları ile birlikte optimize edilebilir [1].
• SLA temelli önceliklendirme, hizmet seviyesi ihlallerini ve müdahale gecikmelerini azaltabilir [2].
• Planlama aşaması, Kanban uygulamasının operasyonel fayda üretmesinde kritik rol oynar [3].
• Dijital entegrasyon ve performans ölçümü, bakım süreçlerini sezgisel modelden veri temelli modele dönüştürür.

 

1. Kavramlar ve Arka Plan
   • Kanban Mantığının Bakım Süreçlerine Uyarlanması

Kanban sistemi, iş akışını görselleştirerek ve eş zamanlı iş miktarını sınırlayarak süreç performansını iyileştirmeyi amaçlayan bir yönetim yaklaşımıdır. Temel prensipleri; görselleştirme, devam eden işlerin sınırlandırılması (Work in Progress – WIP) ve akış odaklı yönetimdir.

Son yıllarda yapılan çalışmalar, Kanban sistemlerinin yalnızca üretim ortamlarında değil, bakım politikaları ile birlikte modellenebileceğini göstermektedir. Single-stage Kanban system with deterioration failures and condition-based preventive maintenance çalışması, Kanban politikası ile durum bazlı bakımın birlikte optimize edilebileceğini ortaya koymuştur [1]. Bu modelde, Kanban politikası, önleyici bakım politikası ve kontrol planı aynı çerçevede değerlendirilmiş ve birlikte optimize edilmiştir.

Bu bulgu, iş akışı tasarımının bakım stratejisinden ayrı ele alınmaması gerektiğini göstermektedir. Yani bakım süreci yalnızca teknik arıza müdahalesi değil, aynı zamanda bir akış yönetimi problemidir.

Bakım süreçlerine uyarlanan Kanban yaklaşımı şu üç temel ilkeye dayanır:

• Tüm işlerin tek bir görünür sistemde toplanması
• Eş zamanlı iş sayısının sınırlandırılması
• İşlerin başlatılmasından çok tamamlanmasına odaklanılması

Bu yapı, saha ekiplerinin iş yükünü dengeler ve müdahale süreçlerini ölçülebilir hâle getirir.

 

• SLA ve Önceliklendirme Mekanizması

Hizmet Seviyesi Anlaşmaları (Service Level Agreement – SLA), bakım faaliyetlerinin belirli süre hedefleri içerisinde tamamlanmasını tanımlar. Özellikle enerji tesislerinde kritik ekipman arızaları için müdahale süresi sözleşmesel veya operasyonel olarak tanımlanmış olabilir.

Railcar maintenance problem üzerine yapılan stokastik modelleme çalışması, kestirimci bakım yaklaşımının SLA ihlallerini azalttığını ve toplam maliyeti düşürdüğünü göstermektedir [2]. Deterministik modele kıyasla:

• Daha az SLA ihlali
• Daha düşük toplam maliyet
• Daha az düzeltici bakım müdahalesi

elde edilmiştir [2].

Bu sonuç, bakım iş akışında önceliklendirme mekanizmasının sezgisel değil, sistematik kriterlere dayanması gerektiğini göstermektedir. Arıza Kanban yaklaşımında bu kriterler genellikle:

• SLA süresi
• Kritik ekipman sınıfı
• Güvenlik riski
• Üretim etkisi

şeklinde tanımlanır.

 

• Planlama Aşamasının Operasyonel Etkisi

Kanban sisteminin başarısı yalnızca pano tasarımına değil, planlama aşamasının kalitesine bağlıdır. 118 firma üzerinde yapılan ampirik bir çalışmada, Kanban planlama aşamasının operasyonel faydalarla doğrudan ilişkili olduğu gösterilmiştir [3]. Ön analiz ve entegrasyon kalitesi, sistem performansını belirleyen temel faktörler arasındadır [3].

Bu bulgu, bakım Kanban sisteminin yalnızca dijital bir araç değil, süreç tasarımı gerektiren bir yönetim yaklaşımı olduğunu göstermektedir.

2. Arıza Kanban Modeli Nasıl Çalışır?

Arıza Kanban yaklaşımı, bakım iş akışını görselleştirerek, önceliklendirme mekanizmasını standartlaştırarak ve performansı ölçülebilir hâle getirerek çalışır. Bu bölümde modelin saha uygulamasına dönük yapısı açıklanmaktadır.

 

• Kanban Sütun Yapısı

Bakım süreçleri için önerilen temel Kanban akışı aşağıdaki gibidir:

1. Yeni Talep
2. Öncelik Analizi
3. Planlandı
4. Sahada
5. Kontrol / Test
6. Kapatıldı

Bu yapı, arıza kaydının ilk bildirimden kapanışa kadar izlenmesini sağlar.

 

(Şekil 1. Arıza Kanban süreç akışı, bir iş emrinin talep aşamasından kapanışa kadar izlediği standart ilerleme adımlarını göstermektedir.)

 

• SLA Tabanlı Renk Kodlama

SLA süresi yaklaşan veya ihlal riski taşıyan işlerin görsel olarak ayrıştırılması kritik önemdedir [2].

Önerilen renk kodlama modeli:

•  Kırmızı → SLA ihlal riski yüksek
•  Turuncu → SLA yaklaşmakta
•  Yeşil → Planlı müdahale aralığında

Bu görselleştirme, yöneticinin riskli işleri hızlıca tespit etmesini sağlar.

	Düşük Kritik	Yüksek Kritik
SLA Uzak	Planlı İş	İzlemeli İş
SLA Yakın	Öncelikli	Acil Müdahale

 

(Şekil 2. SLA süresi ve ekipman kritiklik seviyesine göre işlerin önceliklendirilmesi.)

• WIP (Work in Progress) Limitleri

Kanban sisteminin temel prensiplerinden biri eş zamanlı iş sınırıdır.

Örnek saha uygulaması:

• Sahada maksimum 5 aktif iş
• Kontrol aşamasında maksimum 3 iş
• Öncelik analizinde maksimum 10 açık kayıt

Bu sınırlar:

• Ekip aşırı yüklenmesini önler
• İşlerin sürüncemede kalmasını engeller
• Süreç akış hızını artırır

 

 

• Performans Göstergeleri (KPI)

Arıza Kanban sisteminde ölçülmesi önerilen temel metrikler:

• Ortalama Müdahale Süresi (MTTR)
• SLA Uyum Oranı (%)
• Açık İş Sayısı
• Bekleme Süresi
• Tekrar Eden Arıza Oranı

Bu metrikler, bakım sürecinin yalnızca yürütülmesini değil, sürekli iyileştirilmesini sağlar.

3. Enerji Tesislerinde Arıza Kanban Yaklaşımının Etkisi

Enerji tesislerinde bakım süreçleri yalnızca teknik bir operasyon değildir; üretim sürekliliğinin doğrudan belirleyicisidir. Özellikle hidroelektrik santraller (HES) gibi varlık yoğun tesislerde, kritik ekipman arızaları üretim kaybı ve gelir düşüşü anlamına gelir.

Bir türbin yatak sıcaklığındaki anormal artış veya generatör titreşim seviyesindeki yükselme, başlangıçta küçük bir teknik sapma olarak görülebilir. Ancak bu tür sinyaller zamanında ele alınmazsa, plansız duruşa dönüşebilir. Plansız duruş ise yalnızca onarım maliyeti değil, üretim kaybı maliyeti de yaratır.

Literatürde bakım planlamasının hizmet seviyesi ve maliyet üzerinde doğrudan etkili olduğu gösterilmiştir [2]. SLA kısıtlarının dikkate alınmadığı reaktif modellerde, kaynaklar kritik olmayan işlere yönelirken asıl riskli ekipmanlar gecikebilir. Bu durum, enerji tesislerinde daha büyük operasyonel sonuçlar doğurabilir.

Arıza Kanban yaklaşımı bu noktada üç temel fayda sağlar:

• Kritik ekipman görünürlüğü artar.
• Önceliklendirme objektif kriterlere dayanır.
• Müdahale süresi ölçülebilir hâle gelir.

Özellikle HES gibi tesislerde arızaların büyük kısmı “acil” etiketiyle açılır. Ancak tüm işlerin acil olduğu bir sistemde, aslında hiçbir iş gerçek anlamda öncelikli değildir. Kanban yaklaşımı, bu karmaşayı kontrol altına alır.

 

Mini Senaryo: Türbin Soğutma Pompası Arızası

Bir hidroelektrik santralde türbin soğutma pompasında titreşim artışı tespit edildiğini düşünelim.

Senaryo 1 – Reaktif Model:
Operatör bildirimi açılır, ekip uygun olduğunda müdahale eder. Aynı anda başka üç arıza kaydı daha vardır. Öncelik net değildir. Pompa arızası ilerler ve plan dışı duruş gerçekleşir.

Senaryo 2 – Kanban + SLA Modeli:
Titreşim alarmı otomatik kayıt oluşturur.
SLA süresi ve ekipman kritiklik skoru hesaplanır.
İş kırmızı kategoriye düşer.
WIP limiti nedeniyle daha düşük öncelikli iş askıya alınır.
Müdahale planlı şekilde yapılır.

İkinci senaryoda üretim kaybı riski azaltılmış olur.

4. Dijital Platform Perspektifi: Hydrowise ile Uygulama Katmanı

Arıza Kanban yaklaşımı teorik olarak kurgulanabilir; ancak sürdürülebilirliği dijital altyapıya bağlıdır. Fiziksel panolar veya manuel takip yöntemleri başlangıç için yeterli olabilir, ancak enerji tesislerinde veri hacmi ve alarm yoğunluğu göz önüne alındığında, sürecin dijital bir sistem üzerinden yönetilmesi gerekir.

Hydrowise platformunda bakım iş akışı, SCADA ve sensör verileri ile entegre çalışabilecek şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı sayesinde:

• SCADA alarmı otomatik iş kaydı oluşturabilir.
• İş kaydı ilgili ekipmana bağlanır.
• SLA süresi sistem tarafından izlenir.
• Müdahale süreci Kanban panosu üzerinden takip edilir.

Bu entegrasyon, arıza kaydının manuel bildirimden otomatik akışa geçmesini sağlar.

Özellikle kestirimci bakım modülü ile birlikte çalışıldığında, sistem yalnızca gerçekleşmiş arızaları değil, riskli ekipmanları da Kanban akışına dahil edebilir. Literatürde predictive yaklaşımın SLA ihlallerini ve corrective müdahaleleri azaltabileceği gösterilmiştir [2]. Bu nedenle veri temelli erken uyarı mekanizması, Kanban sisteminin etkinliğini artırır.

Hydrowise tarafında süreç şu şekilde işler:

• Alarm veya risk skoru oluşur.
• Sistem iş kaydı açar.
• Öncelik skoru hesaplanır (SLA + kritiklik).
• WIP kontrolü yapılır.
• Süreç panoda görünür hâle gelir.
• Müdahale tamamlandığında performans metriği güncellenir.

Bu yapı, bakım operasyonlarını yalnızca takip edilen bir süreçten ölçülen ve optimize edilen bir sürece dönüştürür.

Buradaki amaç, Kanban metodolojisini dijital bir akış yönetimi katmanı ile destekleyerek, saha ekiplerinin kapasitesini daha dengeli ve öngörülebilir hâle getirmektir.

5. Sonuç ve Değerlendirme

Enerji tesislerinde bakım süreçlerinin etkinliği yalnızca teknik uzmanlığa değil, iş akışının nasıl yönetildiğine de bağlıdır. Arıza Kanban yaklaşımı, saha ekiplerinin müdahale süreçlerini görünür, ölçülebilir ve önceliklendirilebilir hâle getirerek operasyonel disiplini artırır.

Literatür, Kanban sistemlerinin bakım politikaları ile birlikte optimize edilebileceğini göstermektedir [1]. Aynı şekilde SLA kısıtlarını dikkate alan planlama modellerinin daha düşük ihlal oranı ve daha dengeli kaynak kullanımı sağladığı ortaya konmuştur [2]. Planlama aşamasının sistem başarısında belirleyici olduğu ise ampirik olarak doğrulanmıştır [3].

Bu bulgular, enerji tesislerinde bakım süreçlerinin yalnızca arıza gerçekleştiğinde müdahale eden reaktif modelle değil, akış yönetimi perspektifiyle ele alınması gerektiğini göstermektedir.

Arıza Kanban yaklaşımı;

• Kritik ekipman görünürlüğünü artırır,
• Müdahale önceliklerini objektif kriterlere bağlar,
• SLA uyum oranını izlenebilir kılar,
• Ekip kapasitesini dengeler,
• Süreç performansını ölçülebilir hâle getirir.

Dijital platform entegrasyonu ile birlikte bu yapı, bakım operasyonlarını sezgisel karar mekanizmasından veri temelli yönetime taşır.

Enerji tesislerinde bakım süreçlerini daha kontrollü ve öngörülebilir hâle getirmek isteyen organizasyonlar için Arıza Kanban yaklaşımı, uygulanabilir ve ölçeklenebilir bir çerçeve sunmaktadır.

6. Sık Sorulan Sorular

1- Arıza Kanban ile klasik iş emri sistemi arasındaki temel fark nedir?
Klasik iş emri sistemleri genellikle kayıt ve arşiv odaklıdır. Kanban yaklaşımı ise iş akışını görselleştirir, eş zamanlı iş limitleri uygular ve sürecin her aşamasını izlenebilir hâle getirir. Böylece yalnızca iş kaydı değil, akış performansı yönetilir.

2- Tüm işler “acil” olarak işaretlenirse Kanban sistemi çalışır mı?
Hayır. Önceliklendirme kriterleri net tanımlanmadığında sistem kısa sürede işlevini kaybeder. SLA süresi, ekipman kritiklik seviyesi ve üretim etkisi gibi ölçülebilir parametreler kullanılmalıdır [2].

3- WIP limiti saha ekiplerinin hızını düşürmez mi?
Kısa vadede daha az iş başlatıldığı için yavaşlama hissi oluşabilir. Ancak tamamlanan iş sayısı ve ortalama müdahale süresi incelendiğinde, akışın daha dengeli ve öngörülebilir hâle geldiği görülür.

4- Predictive maintenance olmadan Arıza Kanban uygulanabilir mi?
Evet. Ancak predictive veri entegrasyonu, riskli ekipmanların erken önceliklendirilmesini sağlar ve SLA ihlali riskini azaltabilir [2]. Bu nedenle entegrasyon önerilir.

5- Enerji tesislerinde hangi KPI en kritik göstergedir?
Genellikle SLA uyum oranı ve Ortalama Müdahale Süresi (MTTR) temel göstergelerdir. Bunun yanında tekrar eden arıza oranı da sistem sağlığı hakkında önemli bilgi verir.